Over het IJ festival, dit jaar voor de 17e keer, brengt zomers locatietheater. Vorig jaar hingen er nog donkere wolken boven dit theaterfestival, maar de lucht lijkt opgeklaard: de gemeente en stadsdeel Amsterdam-Noord draaien de subsidiekraan niet dicht. Dit jaar zijn er naast de bekende minivoorstellingen in containers bij de NDSM-werf ook voorstellingen te beleven op Overhoeks, aan de noordkant van het IJ, in het Centraal Station en in de treinen. Theaterjournaal doet regelmatig verslag.
Copyright Nathalie van EckZomers locatietheater doet denken aan Oerol, het bekende festival op Terschelling. Bij Over het IJ is niet de natuur bron van inspiratie, maar heeft het festival een industrieel karakter. De voorstellingen vinden niet plaats op strand en in de duinen maar tussen scheepswerven en een grote hijskraan. Het is meer gericht op de stad, maar heeft een sereniteit die je bijvoorbeeld op de Parade niet vindt. Te midden van oude trams en hijskranen kijk je uit op de lichtjes van Amsterdam. Het is geen kwestie van zien en gezien worden maar van rust en concentratie op de voorstellingen.
11 juli
Vanavond is het alweer de voorlaatste avond van het Over het IJ festival en het wordt bijzonder goed bezocht. Mensen zitten heerlijk in de zon te genieten van een maaltijd of een drankje en de meeste voorstellingen zijn uitverkocht. Zeecontainer-tip-van-de-dag is ditmaal Dodo MMIX. Slechts vijf mensen kunnen deze voorstelling tegelijk bezoeken door hun hoofd door een groene heg heen te steken. Binnen in de container ontvouwt zich een verrassend en bevreemdend schouwspel, waarin bomen de hoofdrol opeisen.
Janken en schieten [Ilay den Boer]
Twintig mensen zoeken een plek in de bus waar de voorstelling van Ilay den Boer plaatsvindt. Overal hangen foto’s. Foto’s van breedgeschouderde soldaten met het gezicht strak in de plooi, maar ook intieme familiekiekjes. In de wirwar van dit alles is een stamboom te ontdekken, die uiteindelijk leidt naar de maker van het stuk zelf. Aanleiding voor deze voorstelling zijn de dagboeken die de oma van den Boer bijhield vanaf de tijd dat ze in 1943 vanuit Litouwen een tocht begint naar het beloofde land Israël. Den Boer neemt ons mee in deze Joodse trektocht en laat ons de reis beleven door de ogen van zijn oma. Dat maakt de voorstelling schrijnend intiem, zelfs zo erg dat je je haast schaamt om dit van zo dichtbij te mogen ervaren. Den Boer is groots en meeslepend en weet kundig verschillende verhaallijnen aan elkaar te knopen. Zachtjes zet hij een lied in om Chanoeka te vieren en later neuriet de hele bus het nummer op zachte toon mee. Op dat moment zijn we immers allen onderdeel geworden van de reis en heeft hij iedereen zover gekregen om te beleven hoe de trektocht naar Israël moet zijn geweest. De vreugde bij aankomst in Haifa was groot, Den Boer zingt uitbundig en de bus trilt van ontlading. Maar de kersverse inwoners van Israël staan nieuwe uitdagingen te wachten, want zo voorspelde leider Ben Gurion al op de dag dat de staat Israël officieel werd uitgeroepen: “Vandaag danst iedereen, maar morgen vloeit er bloed.” De Nederlands/Israëlische Den Boer loopt niet weg voor de kwalijke rol die de militaristische Israëlische politiek nadien heeft gespeeld en meent dat de gebeurtenissen van WO II niet per definitie als reden mogen worden opgeworpen voor actueel geweld. ‘Janken en schieten’ is onderdeel van de reeks ‘Het Beloofde Feest’ en nodigt uit tot meer, veel meer. (Chris Belloni)
9 juliVoor mensen die meer voor de sfeer dan het theater naar het Over het IJ Festival komen, zijn de zeecontainervoorstellingen een uitgelezen kans om toch een kleine voorstelling mee te pakken. Voor 2 Euro kun je je laten verrassen in een van de containers bij de ingang van het festivalterrein. De zeecontainer-tip-van-de-dag is: ‘Alomtegenwoordig’ waarbij een ‘Vikingin’ (Eva Smid) op zoek gaat naar een bijpassende Viking (Gijs Geurtsen). Een verrassende voorstelling met intieme belichting en erg mooie zang van Geurtsen.
Droogland [Marjolijn Frijling]
Net als ‘Fitness-snackbarroute’ van opgewekt.nu is ‘Droogland’ een voorstelling die te maken heeft met het klimaat, zij het nu niet direct maar meer zijdelings. Uit de smeltende poolkappen zijn namelijk twee Inuit tevoorschijn gekomen die voor het eerst voet aan wal zetten op westerse bodem. Zal het deze vreemdelingen lukken om te integreren? Aan het publiek de taak dit (heuglijke?) feit op wegwerpfototoestel vast te leggen. Op een betonnen helling zit het publiek in rijen te wachten op de Inuit. En ineens verschijnen ze op de brug, twee woestelingen in dikke leren vellen gehuld. Ze verkennen de omgeving met wilde, bonkende geluiden. De een blijkt zich beter te kunnen aanpassen, vindt een bootje en begeeft zich onder de mensen. De ander heeft zichtbaar meer moeite en weet het einde niet te halen. Hier stopt de voorstelling vrij abrupt, wat een leeg gevoel achter laat. Het gegeven van de voorstelling is goed, maar niet verdiepend uitgewerkt. Ook het spel van Eva Knibbe en Alexander Wolff blijft oppervlakkig en is weinigzeggend. Ze spelen afstandelijk en daardoor beklijft het niet. In deze voorstelling wordt het publiek verzocht om contact te maken, maar dat contact proberen de spelers juist te ontkrachten en te ontwijken. De begeleidende Eskimomuziek weliswaar is mooi en passend binnen de omgeving, maar wat overblijft is een gevoel dat er meer in had gezeten.(Chris Belloni)
De voortschrijdende ontwikkeling van communicatiemiddelen is wellicht een van de grootste technologische verdiensten van de afgelopen decennia. De handgeschreven brief heeft plaats gemaakt voor de e-mail, de vaste telefoon voor het mobieltje (met camera) en via Twitter blijven we binnen enkele seconden op de hoogte van nieuwsontwikkelingen uit alle uithoeken van de wereld. Informatielijnen worden korter, we worden overspoeld met data en we communiceren sneller. Maar communiceren we ook beter? Of communiceren we niet echt meer met elkaar? Met die vragen lijkt Judith Nab aan de slag te zijn gegaan met de installatie van ‘All the people I didn’t meet’. Het is duidelijk welk uitgangspunt Nab kiest. Bij binnenkomst krijgt ieder individu een nummertje en wanneer dit nummer op een scherm vertoond wordt krijgt de bezoeker toegang tot de installatie. Men betreedt een ruimte waar allerlei communicatiemiddelen staan uitgesteld. Er hangen camera’s met projectieschermen, de computermonitor vertoont een chatsessie die schreeuwt om antwoord, er rinkelen telefoons die opgenomen worden. Allemaal communicatiemiddelen van de huidige tijd, die echter een boodschap uitstralen van afstandelijkheid en leegheid. Er zijn ook gezellige zithoekjes met schommelstoelen. Deze stoelen staan bij tafeltjes waar notitieboeken liggen met potloden, pennen en zelfs oude stempels. Deze oude vorm van communiceren staat in schril contrast met de hypermoderne ‘andere wereld’. De opstijgende pufjes nevel van de rookmachine doen een mysterieuze sfeer vermoeden. Maar voor iemand van deze tijd bieden de huidige communicatiemiddelen geen mist, maar juist helderheid en transparantie.(Chris Belloni)
8 juli
Het gevoel dat je op schoolreisje gaat krijg je op het centraal station van Amsterdam. Een groepje mensen staat te wachten op wel heel bijzonder locatietheater. In samenwerking met de NS (en dus is de voorstelling altijd onder voorbehoud, zo vertelt een Over het IJ medewerkster ons) vindt er een voorstelling plaats in een trein!
Ik vind je héél leuk, maar niet in het openbaar [De Verliezers]
Heel lichamelijk zijn we in Nederland niet. Iemand aanraken bij de begroeting gaat niet verder dan een hand en een botsing in de rij is niet gewenst. In de trein zit je relatief dicht op elkaar wat onhandige situaties met knieën oplevert. De voorstelling ‘Ik vind je héél leuk, maar niet in het openbaar’ speelt in op deze ongemakkelijke situaties en bijbehorende gedachten. Deze Over het IJ-productie speelt zich dan ook af op het traject Amsterdam CS – Zandvoort aan zee. In de stiltecoupé maak je een treinreis mee waarin je niet weet wie er nu acteur is en wie toeschouwer.
Terwijl de Westergasfabriek, de Kennemerduinen en de Ikea aan je voorbij trekken nemen de Verliezers je mee in een gedachtestroom die zeer herkenbaar is. Aan de kapstokjes hangen linnen tasjes waar geluid uit komt. Uit deze verstopte speakers worden de unheimische gevoelens die je kunt hebben met een onbekende tegenover je in de trein verwoord. Deze stream of consciousness lijkt verdacht veel op je eigen gedachten op dat moment.
Copyright René den EngelsmanEen vrouw met een jurk zo groen als de bankjes in de trein laat de fysieke schaamte zien; zij zou het liefst verdwijnen tussen de bankjes of uit het raam springen. Het grappigste moment van deze voorstelling is dan ook wanneer deze dame naar buiten probeert te klimmen via het raampje. Niet alleen de toeschouwers in de trein zijn verrast. Groter nog is de verbazing van de onwetende reiziger op het perron die dit schouwspel van de andere kant beziet.
De voorstelling is gebaseerd op de gedachte dat je vaak voor de ander denkt, met name in de trein waar je relatief dichtbij een ander zit. Aan het einde krijgen we via de speakers een psychotherapeutische sessie waarin ons wordt ingeprent dat schaamte niet bestaat en je niet door de ander in twijfel gebracht hoeft te worden. Op het moment dat de zinsnede ‘ook jij mag er zijn’ wordt gebezigd ligt de moraal er echt te dik boven op. Afgezien daarvan is dit een zeer charmante en zeker vanwege de locatie originele voorstelling. (Veerle Corstens)
7 juli
De zomerse weken worden vandaag ingeruild voor grijze stapelwolken en een guur windje. Dat heeft consequenties voor de opkomst, want het is erg rustig vandaag op Over het IJ Festival. En de mensen die het gewaagd hebben om de pont naar Noord te nemen, zijn goed ingepakt en een enkeling draagt zelfs een wollen muts.
De Fitness-snackbarroute [opgewekt.nu]Het programmaboekje doet veel goeds voorspellen: diner en verse jus d’orange inbegrepen bij deze voorstelling. Wat er niet bij wordt verteld, is dat je dit ook zelf moet verdienen door te fietsen of te roeien. Als akela’s schreeuwen de drie speelsters in je oor dat je niet af kan haken en door moet trappen. De koude couscous met een kwak tomatenpuree smaakt lafjes, al doet de jus veel goed. De speelsters schijnen er niet al te veel zin in te hebben en spelen nonchalant en ongeïnteresseerd. Dan is het tweede gedeelte van de voorstelling een stuk levendiger en amusanter. Vol bravoure ontvangen Betty en Jaap ons op de GeWoonboot, een speciale woonboot, die geheel zelfbedruipend is. De zonnepanelen op het dak voorzien de boot van energie, er is dubbele beglazing, vloerverwarming en met een druk op de knop van de wc wordt een stortbak regenwater losgelaten. Betty en Jaap zijn de bewoners van deze boot en leiden je rond. Het zijn mensen waar je een borrel mee wil drinken en van gaat houden. Jaap draagt gouden kettingen, heeft een snor en een plat accent. Betty geeft rondleidingen op de boot, maar doet tussen de bedrijven door haar nagels en ligt onder de zonnebank (“Ze is eigenlijk zelf een sonnepaneel” zegt manlief Jaap). Met goede woordgrappen krijgt het publiek beetje bij beetje informatie tot zich over milieu en klimaat. Opgewekt.nu is een energie-expo die zijn vaste standplaats heeft op het NDSM-terrein en waar speciaal voor het Over het IJ Festival een theatervoorstelling omheen is gebouwd. (Chris Belloni)
Courgette anderhalf [Likeminds]Onder de doorloop van het nieuwe MTV-gebouw nemen we plaats op de houten uitgeklapte tribune. Er wordt ons een koptelefoon opgezet. We horen het aanzwellende gepruttel van een brommertje in de verte en plotseling komt er een brommer ons gezichtsveld ingereden. De voorstelling is begonnen. Glen Faria pakt uit, letterlijk en figuurlijk. Hij wil “sorry” zeggen tegen zijn vriendin Anna. Wat hij gedaan heeft weten we niet, maar met de vele cadeaus, de champagne en de broodjes wil hij wel wat zeggen. Maar Anna is boos en ze pakt haar telefoon niet op. De frustratie hoopt zich op en langzaam komen we meer te weten. De eenmansvoorstelling ‘Courgette anderhalf’ is heel fijn om naar te kijken. Glen Faria is grappig, innemend en prikkelt voortdurend met zijn energieke spel. Hij spreekt voorbijgangers aan, klimt in een toren en springt heen en weer. De poëtische voordracht van Az Yets ‘Last Night’ van Faria doet zelfs geloofwaardiger aan dan de mierzoete originele versie. En wat kan Faria lekker zingen, het spat ervan af! Glen Faria kan het prima alleen af en heeft helemaal geen Anna nodig. Goed concept en goede voorstelling. (Chris Belloni)
4 juli
Met de temperaturen van de afgelopen dagen is rondlopen op slippers erg aangenaam. Maar als je van plan bent om een bezoek te brengen aan Over het IJ Festival kun je beter iets stevigers aantrekken. Vanaf verschillende verzamelpunten moet je soms nog een stukje wandelen door natuur (langs brandnetels) of over een pad met stenen. Het hoort bij het ruige van de NDSM-werf, wat deze locatie ook eigenlijk heel interessant maakt voor locatietheater. Luchtige kleding is overigens wel aan te raden, zeker als je voorstellingen in een loods of in de open lucht gaat bekijken.
Zeespiegelvluchtelingen [PS|theater]
Copyright Nathalie van EckEen voorstelling bezoeken en ondertussen ook nog mensen kijken; het kan tijdens ‘Zeespiegelvluchtelingen’. Het publiek dat naar deze voorstelling gaat, krijgt een verrekijker mee en mag op een bankje langs de waterkant plaatsnemen. Aan de overkant staan twee acteurs: Dieuwke Molenaar en Tijs Huys. Hij in het rood met de Nederlandse vlag in zijn hand. Zij haalt ondertussen in haar blauwe jurk allerlei voorwerpen uit het water: lampenkappen, stoelen, tafeltjes, etc. Het zou zomaar van mensen kunnen zijn geweest wiens huis is overstroomd. Tenminste dat is het idee erachter, want de voorstelling speelt zich af in 2018 als de Randstad is ondergelopen en miljoenen mensen zijn geëvacueerd. Rode broer en blauwe zus (ze praten niet, dus ze blijven onbekenden) proberen een bestaan op te bouwen. In het begin gaat het er nog vredig aan toe, maar gaandeweg voel je hoe verstikkend de relatie is tussen broer en zus. Zij is behoudend, maar hij wil het liefst weg. De uitwerking daarvan is erg mooi en treurig tegelijk. Maar gelachen wordt er ook, want deze twee zijn creatief met alles wat ze vinden en er ook heel blij mee, getuige de gilletjes die ze slaken als ze iets hebben opgepakt. Dat, en de berg rommel trekken de aandacht van mensen die op het water voorbij varen. Sommigen hebben in eerste instantie niet door dat er een voorstelling aan de gang is. Dat levert grappige situaties op. Het leidt wel af van het spel, maar het heeft ook wel wat zo langs het water in ‘niemandsland’. (Nathalie van Eck)
Storm in een glas water [Joris van Oosterwijk en Shanti Straub]
In tegenstelling tot de vorige voorstelling kan het publiek bij ‘Storm in een glas water’ de acteurs bijna aanraken. In een loods zijn de spelers maar op een paar passen verwijderd. Ondanks dat ze je niet aanraken, krijg je dat gevoel wel als actrice Shanti Straub je heel indringend aankijkt. In combinatie met een flink rookgordijn heeft het iets geheimzinnigs. De rook trekt verder over de bomen, de plantjes en het tuinhek. Vlak daarvoor heeft acteur Joris van Oosterwijk witte bloemen blauw gespoten. Als die bloemetjes buiten zijn gezet, volgt een aandoenlijk en emotioneel is-ie-wel-verliefd-op-me-of-niet-spel.
Van Oosterwijk speelt niet alleen mee, hij heeft deze melancholische familievoorstelling ook bedacht. Eerder werd het stuk gespeeld tijdens festival Tweetakt. Voor kinderen heeft het bijna iets sprookjesachtig. De fluitende vogeltjes en de bosachtige omgeving zullen het goed doen bij hen. De appels die als tennisballen over de grond rollen zijn ook een succes bij volwassenen. Deze makers weten jong en oud te verwonderen met hun creativiteit waardoor het vooral een visueel schouwspel is geworden. Qua spel steekt Straub boven Van Oosterwijk uit. Ze is ontzettend expressief, in tegenstelling tot haar medespeler, van wie je maar weinig hoogte kunt krijgen. Desalniettemin heeft hij een bijzondere, intieme voorstelling bedacht. (Nathalie van Eck)
Rommel Hemel [Verbond tegen de liefde in coproductie met Over het IJ Festival]
Copyright Nathalie van EckDe ‘Rommel Hemel’ is het walhalla voor elke Marktplaatsverslaafde en/of liefhebbers van rommelmarkten. Vanaf het festivalterrein worden mensen die een kaartje hebben gekocht voor de voorstelling van Bert Hana met een touringbus naar kringloopwinkel De Lokatie gebracht, waar iedereen zijn ogen uitkijkt. ‘Kenners’ uit het publiek zeggen niet vaak zo’n grote kringloopwinkel gezien te hebben. De voorstelling begint voor de deur van de winkel waar actrice Suzanne Bakker probeert goederen naar binnen te sjouwen. De frustratie is – zoals altijd – goed af te lezen van haar gezicht. Qua mimiek is deze Golden Palace-actrice (onder meer ‘
Balieleed’ en ‘
Dolores’) absoluut de sterkste van het gezelschap dat uit drie vaste acteurs bestaat en aangevuld wordt met figuranten, die op de achtergrond met spullen in de weer zijn. Eenmaal binnen in de kringloopwinkel volgt het publiek een route door het hele gebouw en stopt hier en daar om een toneelstukje te bekijken. De verhalen achter de ‘rommel’ worden verteld. En dilemma’s worden duidelijk: gooi je dat jurkje met die vlekken nou wel of niet weg? Je hoeft geen fervent verzamelaar te zijn om jezelf te herkennen in de personages. Uiteraard worden gevoelens wel uitvergroot en zo nu en dan zit het net op het randje van
over the top. Maar steeds wordt er op het juiste moment gestopt en gaat het publiek verder met de route. Met behulp van licht, rookmachines, muziek en de voorwerpen van de winkel is een mooie sfeer gecreëerd. Het is haast jammer dat je na de voorstelling nog door de winkel mag struinen en spullen mag kopen, omdat de magie dan weg is. Of zal menigeen toch ondertussen bij het oppakken van een tweedehands voorwerp denken “wat is jouw verhaal?”. (Nathalie van Eck)
Copyright Nathalie van EckDe eerste avond van het Over het IJ festival is een snikhete zomeravond. Het pontje het IJ over brengt gelukkig verkoeling en is met ondergaande zon boven het IJ al spektakel op zich.
Lola [Het Syndicaat]
Het Syndicaat speelt haar voorstelling ‘Lola’, waarin twee mannen strijden om de gunsten van één dame. Lola, een hoer met klasse, moet kiezen tussen een knappe man die zichzelf dé Jager vindt en een charmeur met woorden. Deze woordkunstenaar noemt zich Testosteroni en probeert haar met mooie woorden te overtuigen. De Jager doet dit vooral met geile en arrogante teksten en lichaamsbewegingen. Deze keuze tussen een mooi lichaam en mooie woorden valt Lola zwaar. Ze verzucht: “Zat jouw stem maar in zijn lijf”.
De voorstelling speelt zich af onder een grote hijskraan, die het geheel iets rauws geeft. Het decor bestaat naast oude trams en het IJ uit enkele acteurs in sexy kledij (als je ondergoed over de kleren tenminste sexy vindt), die gedurende de hele voorstelling ritmisch op en neer bewegen. Een bewegende achtergrond, die pulserend het ritme aangeeft. Uiteindelijk wordt Lola door beide mannen tegelijk genomen. Dat dit alles zich afspeelt onder een enorme hijskraan als enorm fallus symbool is natuurlijk geen toeval.
De keuze voor Manon Nieuweboer als Lola van regisseuse Danielle Wagenaar is een ongelukkige. Als oudste actrice tussen jonge dames, die vele malen sexier overkomen is het ongeloofwaardig dat zij de vrouw is waar zo om wordt gestreden.
De jonge toneelschrijver Jibbe Willems tilt deze voorstelling naar een hoger plan door zijn metrisch perfecte teksten. Dankzij het op rijm zetten van de teksten en mooie metaforen kan een pornografische passage klinken als Shakespeare. Willems gebruikt mooie verwijzingen zoals de verzuchting “naar wie ik luister zal ik heten” van Lola. Hierin herkennen we de titel van de dichtbundel van Neeltje Maria Min ‘voor wie ik lief heb wil ik heten’.
Je wordt eraan herinnerd dat je op een festival bent als je muziek hoort van een andere voorstelling en op de achtergrond een nietsvermoedende man met zijn zoontje ziet lopen, die niet door hebben dat er een publiek naar hen zit te kijken. (Veerle Corstens)
Wiek [Boukje Schweigman]
Drie vrouwen die opgejaagd, gemotiveerd en geïnspireerd worden door drie alsmaar ronddraaiende wieken; dat is de nieuwe voorstelling van Boukje Schweigman. Fysiek een topprestatie van drie danseressen, die anderhalf uur lang rondjes rennen, gedicteerd door de alsmaar ronddraaiende wieken.
Het publiek zit in een arena met in het midden een ronde bak met zand. Medetoeschouwers zitten dus niet alleen naast je maar ook tegenover je. Een hele andere ervaring doordat je nu in tegenstelling tot een klassieke zaal, ook de reactie van het publiek tegenover je kunt bekijken.
De drie danseressen bewegen in de rondte zoals paarden die een molen aandrijven. Figuurlijker, zoals mensen in de tredmolen van het leven. In de voorstelling zien we verschillende stadia van die tredmolen: de eerste verbaasde ontmoeting met die tredmolen en vervolgens de pogingen om er uit te komen. Als dit niet lukt dan is de oplossing om er dan maar iets moois en leefbaars van te maken. Sierlijke bewegingen volgen en zo lijkt er meer ruimte tussen de wieken gecreëerd te worden. De dames durven vervolgens ook steeds meer het rad op te jagen. Ze lijken het rad op te zwepen, maar ook elkaar. Pas als ze op de grond gaan liggen en dus niet meer mee lopen in de tred verdwijnen de wieken.
Deze voorstelling is niet alleen origineel bedacht maar ook tot in de puntjes uitgewerkt. De arena met zand, de ronddraaiende wieken waarin de speakers met muziek verstopt zitten en de wind die je voelt opkomen. Alles klopt.
Het enige probleem is, dat het tempo van de danseressen wel hoog ligt maar het tempo van de voorstelling minder hoog. De vele herhalingen zorgen voor een lange voorstelling en tegelijkertijd kom je tot rust, alsof je zojuist een meditatieve sessie achter de rug hebt. (Veerle Corstens)
