Nederlands Theater Festival 2009

Voor het Nederlands Theater Festival 2009 te Amsterdam komen de beste voorstellingen van afgelopen seizoen nog eens op de planken. Dé kans dus om in te halen wat er eerder bij is ingeschoten. Daarnaast zijn er lezingen, workshops en masterclasses. Het TF loopt van 3 tot en met 13 september in diverse theaters in Amsterdam. Daarnaast vindt op diverse podia en op balkons, onder bruggen en op andere niet voor de hand liggende locaties in Amsterdam het Fringe festival plaats.

12 september, Laboratorium van de UvA
DegrotemonD [SkaGeN]
Socrates, Kennedy, Goebbels en Lumumba. Malcolm X, Osama Bin Laden en Bush. Allemaal komen ze voorbij in de voorstelling van SKaGeN. In een ouderwetse collegezaal van de Universiteit van Amsterdam nemen we plaats in de houten collegebanken, klaar om aantekeningen te maken. Het blijkt echter dat de wijze woorden van deze mannen niet het belangrijkst zijn in deze voortreffelijke voorstelling. Het zijn de mimiek en dictie van Valentijn Dhaenens die dit ‘college retoriek’ prachtig maakt. Elke redenaar heeft bij hem zijn eigen gezichtsuitdrukking, accent en ritme die bewondering voor de acteur oproepen. Maar vooral word je meegesleept in ieder verhaal, van aansporing tot oorlog (aan zowel Amerikaanse als Duitse kant tijdens WOII), koning Boudewijn die besluit tijdelijk af te treden omdat hij weigert zijn handtekening te zetten onder de abortuswet tot Lumumba die de onafhankelijkheid van Congo uitroept. Prachtig is een zeer rustige Socrates die de heren van Athene toespreekt die hem zojuist hebben veroordeeld tot de gifbeker. Deze voorstelling is tegelijk een ode aan de retoriek als reclame tegen de retorische kracht. Want de schoonheid van de retoriek is iets dat Dhaenens hier zeker laat zien. Tegelijkertijd kunnen goed gekozen woorden ook aanzetten tot haat en geweld, zoals in het geval Goebbels. Het zit allemaal in deze voorstelling die je gezien moét hebben. (Veerle Corstens)
‘DegrotemonD’ is nog tot en met 18 september 2009 in Amsterdam te zien.


12 september, De Krakeling
Pubers bestaan niet [Kopergietery en Ontroerend Goed]
Pubers zijn lastig in toom te houden en komen in opstand tegen de ouders. In ‘Pubers bestaan niet’ staan Vlaamse kinderen van deze leeftijdsgroep op het toneel. In deze jeugdtheatervoorstelling van Kopergietery en Ontroerend Goed zien we kinderen die typische puberdingen doen. In de eerste scène plagen ze elkaar, kussen ze elkaar, spelen ze met elkaar en testen ze elkaar uit. Deze scène wordt vervolgens gespeeld als zijn de jonge acteurs verliefd, staan ze jumpend in de disco en of zijn ze aan de drugs met alle heftige emoties van dien. Dit zou als standaard toneeloefening saai kunnen zijn om naar te kijken maar dat is totaal niet het geval bij deze zeer vermakelijke voorstelling. Het accent wordt telkens op een ander gedeelte van de scène gelegd, al blijf je kleine details herkennen. In eerste instantie zijn twee meiden op hun stoel aan het wippen en vallen om. In een volgende scène wordt door het stilste meisje van de klas verteld hoe zij zich voelde bij alle gebeurtenissen en worden de stoelen met een onzichtbaar draadje om getrokken. Ook mooi is de versie waarbij ieder als in een toneelaanwijzing zijn eigen actie vertelt in plaats van uitvoert. In deze verschillende versies van een verhaal herken je vele typische puberdingen zoals experimenteren met seks en ruzie maken. Tegelijkertijd kom je tot de conclusie dat dit geen typische puberacties zijn, maar dingen die ook in de grotemensenwereld voorkomen. ‘Pubers bestaan niet’ is een uitdagend statement van de pubers zelf.

3 september, Stadsschouwburg Amsterdam
Brandhout. Een irritatie [tg Stan]
Het is leuk hoor, dat doorbreken van de zogenaamde vierde wand van het toneel, waarbij het aanwezige publiek niet genegeerd wordt, maar juist betrokken bij wat er op het toneel gebeurt. Maar ook riskant. In ‘Brandhout. Een irritatie’ van het Vlaamse toneelspelersgezelschap Stan, wacht de hoofdrolspeler Damiaan de Schrijver samen met het publiek op de komst van een ‘gevierd acteur’. Herhaaldelijk kijkt hij op naar zijn horloge, om even later het publiek te tonen dat er niets om zijn pols zit. “Je kunt zien dat het toneel is,” grapt hij. Het is ook geen probleem dat hij zijn tekst niet goed kent. Op het toneel zit een souffleur (Jolente de Keersmaeker) die hem telkens op weg helpt als hij het even niet meer weet. Hij legt het publiek zelfs uit welk ezelsbruggetje hij gebruikt voor het onthouden van zijn tekst.

We blijken ons te bevinden op een ‘kunstzinnig avondje’ na een belangrijke voorstelling in Wenen. De gevierde acteur komt niet en De Schrijver –het personage dat hij speelt blijft naamloos- die ook een acteur speelt, spuwt de hele avond zijn gal over het Weense artistieke wereldje. Het Piet Hein Eek-achtige decor van sloophout gaat dan aan het eind van de avond met veel kabaal tegen de vlakte. Allemaal brandhout.

Maar het overbruggen van de afstand tussen acteurs en publiek heeft ook risico’s. Dat blijkt  al aan het begin van de avond als iemand uit het publiek onwelvoeglijke taal begint uit te slaan, op het toneel klimt en uitschreeuwt met Adelheid Roosen te willen trouwen. Het roept een geladen sfeer op als in een tram wanneer een junk annex psychiatrische patiënt zich begint te roeren en niemand weet of hij agressief gaat worden. De Schrijver weet het aanvankelijk met een grapje en een praatje op te lossen. Even later wordt de man door het schouwburgpersoneel de zaal uit gedirigeerd, maar het incident heeft de toon van de avond gezet. De oprechte mensenhaat en walging van de wereld die auteur Thomas Bernhard als mens kenmerkte en die zo overtuigend in zijn werk legde, komt slecht tot zijn recht. Daarvoor blijft de avond wat te lacherig. (Thijs Kramer)