Mac [Toneelschuur Producties]

De Amerikaan is de Nieuwe Mens. Hij werkt harder dan wij en wordt nooit moe. Hij lost problemen efficiënter op dan wij. Hij zweet zelf lekkerder dan wij. De Amerikaan is in staat tot een mate van geluk die wij nooit zullen bereiken. Dat is de stellige, maar valse overtuiging van Mac, de dertigjarige vrouw die van beroep consultant verwachtingsmanagement is, maar die haar eigen verwachtingen rampzalig slecht managet.

In een monoloog verhaalt Mac (Hanneke Scholten) van een dag die normaal begint, maar uitmondt in een persoonlijke Apocalyps. Aan het begin is ze, zonder dat er een reden voor wordt gegeven, verkleed als de bekende McDonald’s clown. Ze vertelt hoe ze wakker wordt naast haar partner die ze De Lege Plek noemt. Vervolgens sleept ze zich vol tegenzin naar haar werk, een bedrijf waar ze een cursus zal geven over de discrepantie tussen verwachtingen en resultaten. Al op de parkeerplaats gaat het mis. Ze slaat tegen het asfalt en de te hulp schietende man scheldt ze volkomen onterecht de huid vol. Hij blijkt een van haar cursisten te zijn. Als de cursus volledig uit de hand loopt, vlucht ze weg met als doel om in Amerika het geluk te vinden.

Afgebeten eikel
De voorstelling, die gesitueerd is rondom een metalen stellage die het midden houdt tussen een abri en een douchecabine, overtuigt aanvankelijk matig. De scènes waarin over de cursus wordt verteld, zijn in het genre kantoorsatire nogal uitgekauwd. De tekst bevat voor de hand liggende spitsvondigheden en de vertolking door Scholten blijft vlak. Wel de moeite waard zijn de waanvoorstellingen die bijna onmerkbaar voortspruiten uit de daadwerkelijke gebeurtenissen. Op tweederde van het stuk begint ‘Mac’ te boeien. Dat is wanneer de werkelijkheid de waanvoorstellingen in absurditeit begint te overtreffen. Een werknemer van McDonald’s pist over Mac heen, ze krijgt bij het brandstof stelen uit een auto grote slokken benzine binnen en bijt half per ongeluk de eikel van het geslacht van de eigenaar van de betreffende auto af. De tekst wordt rauwer, raadselachtiger en tegelijkertijd dwingender. Hanneke Scholten komt dan pas echt goed op dreef. Ze zet een vrouw neer waarvan we zien dat het mis gaat, maar we weten nog niet hóe erg het gaat worden.

Talentontwikkeling
‘Mac’ is het resultaat van de samenwerking tussen twee tamelijk recent afgestudeerde theatermakers, regisseur Michiel de Regt (1980) en auteur Jibbe Willems (1977). De Toneelschuur heeft hen in het kader van het programma voor talentontwikkeling samengebracht om dit stuk te maken. Wie de folder en de diverse interviews met de makers leest, komt grote woorden tegen. Willems heeft zich laten inspireren door het boek ‘The McDonaldization of Society’ van de Amerikaanse socioloog George Ritzer. “Efficiëntie en voorspelbaarheid staan tegenwoordig voorop”, stelt Willems nogal gratuit, want je kunt evengoed betogen dat we in een tamelijk onvoorspelbare tijd leven momenteel. Ook ziet hij dat “een hele generatie jonge hoogopgeleiden dreigt te stranden”. Is de jeugdwerkloosheid onder laagopgeleiden niet een veel groter probleem? Willems heeft commentaar op de samenleving willen leveren, maar hij brengt geen oorspronkelijk of doordachte opvattingen. We horen wel vaker dat de verspreiding van McDonald’s over de hele wereld niet deugt. Waarom komt Willems daar nog een keer mee op de proppen?

Toch is ‘Mac’ een bij vlagen sterke voorstelling, maar eigenlijk alleen de delen waarin niet de opvattingen van de makers doorschemeren. Het is ambitieus genoeg om in een toneelstuk een vrouw gezond te laten opstaan en gedurende de dag volkomen de vernieling in te laten draaien. Als dat dwingend en wurgend gebracht wordt is dat meer dan genoeg voor een geslaagde voorstelling. Dat dertigers het tegenwoordig erg moeilijk hebben geloven we dan wel.