Wie denkt een brongetrouwe vertolking voorgeschoteld te krijgen van Henrik Ibsens klassieker 'Hedda Gabler' schrikt zich rot bij het zien van de versie die het Nationale Toneel nu brengt. Regisseur Susanne Kennedy sloopte het stuk grondig en maakte van de onderdelen héél iets anders.
Een aantal elementen is nog wel herkenbaar: Hedda, gespeeld door Çigdem Teke, is nog maar kort getrouwd met wetenschapper Jurgen, maar verveelt zich nu al dood. De burgerlijke toekomst die hij voor haar in gedachten heeft, kan haar niet bekoren. Bovendien kan hij die waarschijnlijk niet eens waarmaken. Op wetenschappelijk terrein ondervindt hij competitie van Eilert. Jurgen weet hem een belangrijk manuscript afhandig te maken, waarop Eilert nogal slordig zelfmoord pleegt. Ook de andere personages zijn aanwezig en hun teksten komen min of meer ongewijzigd uit de tekst van Henrik Ibsen.
Dikke vinger
Maar daarmee is dan ook alles gezegd. Om te beginnen heeft Kennedy het stuk van de historische context ontdaan. Zo wordt de villa waar het stuk zich afspeelt niet getoond, maar zien we daarvoor in de plaats enorme afdrukken van met kogelgaten doorzeefde delen van lichamen. Waar de originele Hedda (1890) leefde in een tijd waarin dames van stand de verveling tot levenskunst hadden verheven, is ze nu een glampunk meisje in een glitterjurkje en tijgerpanty's met gaten. Ook Eilert, gespeeld door Jorre Vandenbussche, ziet er uit als een stijlicoon van de Duitse punkbeweging. Dat wil niet zeggen dat het stuk naar de jaren tachtig van de vorige eeuw is getransporteerd. Eerder is er verwarring gecreëerd omtrent de concrete omstandigheden.
Er is veel moeite gedaan om deze voorstelling zo onaantrekkelijk mogelijk te maken. Die opzet is in alle opzichten goed geslaagd. Hedda spreekt zonder onderbreking op een overdreven en vervelende toon; na-apend, ridiculiserend en jennend. Een spreektrant die ze gebruikt om iedereen op de kast te jagen. Niets raakt haar, niets neemt ze serieus, en dat wil ze laten merken ook. Hedda's vriendin Thea, vertolkt door Caroline Liekens, is op een heel andere manier afstotend: ze draagt een veel te kinderachtig jurkje en een veel te dikke bril, is hypernerveus en balanceert voortdurend op het randje van hyperventilatie. Tante Julle (een wel zeer onflatteuze travestie van Ben Ramakers) ontwikkelt zich van onschuldige aanwezige tot een kale heks die grimlachend een latex handschoen aantrekt alvorens ze Hedda met een dikke vinger anaal visiteert.
Onmodieus nihilisme
Ook wat betreft decor, licht en geluid is er niets gedaan om tegemoet te komen aan de toneelliefhebber die naar het theater komt om zich te laten verleiden door de acteurs en op wil gaan in het zich ontrollende drama. In haar vorige productie bij het Nationale Toneel, 'Dagelijks Brood', deed Kennedy wat dat betreft iets meer concessies. Daar bood de tekst meer houvast en werd er een herkenbaarder wereld gecreëerd. 'Dagelijks Brood' was vervreemdend, 'Hedda Gabler' is ronduit nihilistisch. Kennedy legt hier een link tussen de existentiële verveling die toen hoogtij vierde en het nihilisme dat in dezelfde tijd haar formulering vond. Samengevat zou die kunnen luiden: Er is geen god, geen moraal, geen waarheid en geen toekomst; een levensvisie die een tijdelijke maar dappere heropleving doormaakte in de jaren van de punk. Vandaar die punkoutfit van Hedda!
Moet zo een onappetijtelijk gepresenteerd toneelstuk als een mislukking beschouwd worden? Zeker niet! Wie het origineel niet kent, zal er zeker moeite mee hebben om er een touw aan vast te knopen, maar dit onmodieuze nihilisme is een welkom tegengeluid in een tijd waarin iedereen zich eendrachtig zorgen maakt over onze verblekende identiteit en onze verloren trots en koortsachtig op zoek is naar een nieuwe moraal. Allemaal onzin, lijkt Hedda ons rellerig toe te willen schreeuwen. No Future!
