De Kersentuin [Het Nationale Toneel]

‘De kersentuin’ was het laatste toneelstuk dat Anton Tsjechov schreef, waarin hij het effect dat sociale verandering op mensen heeft centraal stelt. Net als in zijn andere beroemde toneelstukken, zoals ‘ De drie zusters’ en ‘De meeuw’, wordt er een beeld geschetst van een Rusland in transitie, waarin het dynamische en vrijdenkende stadsleven wordt afgezet tegen het kleinburgerlijke en beklemmende plattelandsleven.

Het stuk speelt zich af in 1900 in een Russisch landhuis, dat is omgeven door een landgoed met een enorme kersentuin. De familie Ranjewskaja is de eigenaar, maar verkeert in hoge schulden en ziet zich daardoor genoodzaakt het landgoed te verkopen. De familie komt in de zomer bijeen om een plan te bedenken om de kersentuin te redden. De hoop op het behoud van de tuin lijkt vervlogen, totdat zakenman Lopachin zich aandient. De familie smeekt hem om hen bij te staan. De sluwe Lopachin laat hen in de waan hen te helpen, maar heeft andere intenties. Hij wil de kersentuin per opbod kopen, de bomen kappen en het land gebruiken om luxe datsja’s – tuinhuisjes voor zomergasten – op te bouwen.

Prachtig spel
Stefan de Walle zet op bijzondere en geraffineerde wijze een uitgekiende Lopachin neer. Hij transformeert van gedienstige familievriend in een botte zakenman, die op meedogenloze manier de kersentuin bestiert, nadat hij het heeft aangekocht. Hij symboliseert de opwaartse sociale mobiliteit die in het Rusland van de twintigste eeuw mogelijk was. Ljoebow (Betty Schuurman), de voormalige eigenares van het landgoed, staat voor het verval van de aristocratie. Zij houdt vast aan oude tradities en leeft in de illusie van het verleden. Beide personages belichamen de sociale verandering die Anton Tsjechov bespeurde tijdens de eeuwwisseling. Ook Schuurman blinkt uit in formidabel spel. Getooid met een reusachtig gekrulde hoed en een misplaatst dedain staat zij aan het hoofd van de familie. Haar kledij en voorkomen zouden niet misstaan in de tentoonstelling ‘Aan het Russische hof’ uit de Hermitage.

Het decor is oubollig, maar doet recht aan het verstikkende en oersaaie plattelandsleven. Op een kale vloer staat slechts een kast en verder liggen er koffers uitgespreid en wat stoelen. Als de familie zich van het huis naar de kersentuin verplaatst, wordt er een groen doek over het toneel uitgerold. Er is geen fysieke verwijzing naar de kersentuin en dat is jammer, want nu is het voor het publiek moeilijk voor te stellen waarom de tuin zo bijzonder is en behouden moet blijven. Regisseur Erik Vos heeft gekozen voor een traditionele enscenering, waarin weinig aan de verbeelding wordt overgelaten. Dit levert een degelijke, maar weinig spannende voorstelling op. Het verhaal daarentegen wordt op bijzonder heldere wijze uit de doeken gedaan en er wordt, ook in de overige rollen, goed gespeeld.